Sabahın köründe, henüz güneş şehrin üzerine tam doğmamışken bir hastane koridorunda bekleyen bir anne düşünün. Bir elinde çocuğunun sıkıca tuttuğu parmakları, diğer elinde ise şeffaf dosyaya sığmayan, köşeleri kıvrılmış, defalarca fotokopisi çekilmiş bir evrak yığını var. Çocuğu kalabalıktan, floresan lambaların uğultusundan ve yabancı seslerden huzursuz; kulaklarını kapatıyor, sallanıyor. Anne ise bir yandan çocuğunu sakinleştirmeye çalışırken bir yandan da kapıdaki dijital tabeladan yanacak o sıradaki numarayı gözlüyor.
Ne için mi bu bekleyiş? Otizmin hâlâ orada olduğunu devlete, kurula, sisteme "yeniden" ispatlamak için.
Bizim bürokrasimiz, kâğıda insanın gözünün içine baktığından daha çok güvenir. Öyle bir çark kurulmuş ki; nörogelişimsel bir farklılık olan, ömür boyu süren ve tıbben "geçici" olmadığı bilinen otizm bile, bizim masalarımızda bir yıllık, iki yıllık "süreli" raporlara hapsediliyor. Sanki takvim yaprakları değişince çocuğun beynindeki nörolojik yapı kendiliğinden formatlanacakmış gibi, her yıl o aileler yeniden o kapıların önüne sürükleniyor.
Hastaneden alınan ÇÖZGER (Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu) ile bitse yine iyi. Asıl maraton ondan sonra başlıyor. Rehberlik ve Araştırma Merkezleri (RAM) randevuları, bitmek bilmeyen heyet günleri, eksik bir imza için ilçenin bir ucundan diğer ucuna koşturmalar… Bir anne ya da baba, çocuğuna nasıl daha iyi eğitim aldırabileceğini, onun dünyasına nasıl dokunabileceğini düşünmesi gerekirken, mesaisinin yarısını "evrak takip memuru" gibi harcıyor.
İşin en acı tarafı da bu süreçlerin bizzat otizmli bireyin doğasına aykırı olması. Beklemeye tahammülü olmayan, duyusal hassasiyetleri yüksek, rutini bozulduğunda dünyası başına yıkılan bir çocuğu; saatlerce daracık, gürültülü bekleme salonlarında tutmak, ona yapılabilecek en büyük eziyetlerden biri. Heyet odasına girildiğinde ise bütün bu hikâye, o çocuğun tüm dünyası, yalnızca birkaç dakikalık gözleme ve doktorların önündeki ekrana gireceği birkaç kod numarasına sığdırılıyor.
Rapor oranlarındaki keyfiyet ise apayrı bir yara. Çocuğu biraz göz teması kurdu diye, iki kelime söyledi diye "düzelmiş" sayılan, gereksinim düzeyi düşürülen ve bu yüzden haftalık zaten yetersiz olan iki saatlik ücretsiz özel eğitim hakkı bile elinden alınan ailelerin çığlığını duyan var mı? Devletin verdiği o cüzi eğitim desteğinin kesilmemesi için, kendi çocuğunun yapamadıklarını doktorlara anlatmaya çalışan, adeta "çocuğumun yetersizliğini ispatlamaya çalışıyorum" diyerek ağlayan annelerin yaşadığı o ruhsal yıkımı hangi yönetmelik telafi edebilir?
Bürokrasi, vatandaşa hizmet etmek için vardır; onu bezdirmek, yormak ve kendi haklarının peşinde dilenci durumuna düşürmek için değil. Sosyal devlet olmanın gereği, zaten hayatın yükünü omuzlarında en ağır haliyle taşıyan bu ailelerin sırtına bir de kırtasiye yükü bindirmek değildir.
Çözüm aslında çok basit, yeter ki masanın başındakiler o koridorlardaki nefesi hissetsin. Kalıcı nörogelişimsel farklılıklarda "süreli rapor" garabetinden vazgeçilmeli, dijital entegrasyonla hastaneden çıkan veri doğrudan ilgili kurumların ekranına düşmeli ve en önemlisi; bu çocuklar birer "dosya numarası" olarak değil, birer insan olarak görülmelidir.
O koridorlardaki anne, elindeki dosyayı artık yere bırakmak istiyor. Çocuğunun elini iki eliyle birden tutabilmek için.


